SENFONİK MÜZİK VE SENFONİ ORKESTRALARI

Belir TECİMER

Senfoni sözcüğü “bir arada uyumlu sesler çıkarmak” anlamına gelen eski Yunancadaki symphonia sözcüğünden gelmektedir; syn (birlikte) ve phony (seslendirme) kelimelerinin bileşkesidir.

Senfonik eserleri çalmak üzere düzenlenmiş, üflemeli, telli, yaylı ve vurmalı çalgılardan oluşan büyük orkestralara senfonik orkestralar denir. Bu orkestralar genel olarak 100 veya daha çok sanatçıdan oluşabilir.

Senfonik müzik ise bu büyük orkestralar için bestelenmiş, birkaç bölümden oluşan nispeten uzun müzik eserleridir. 17. yüzyılda Jean-Baptiste Lully, Jacopo Peri ve Claudio Monteverdi gibi bestecilerin operalarında çok sevilen uvertür ve ara müzikler daha sonra bağımsız konser parçaları olarak çalınmaya başlanmıştır. Böylece klasik anlamdaki senfoninin temelleri atılmıştır.

18. yüzyılda ise eserler içerisinde yer alan hızlı tempo-yavaş tempo-dans bölümlerinden oluşan Sinfonia stili oluşmuştur. Bu yüzyılın sonlarına doğru, Viyana Klasikleri olarak anılan Haydn, Mozart ve Beethoven besteleriyle senfoniyi mükemmel şekline ulaştırmışlardır.

Senfonik eserler genellikle 3 veya 4 bölümden oluşmaktadır.Bölümler arasında küçük bir sessizlik olur ve bu süre içerisinde eser henüz bitmediği için dinleyiciler sessizce bekleyip, eser bitiminde alkışlamalıdır. Orkestraları yöneten şeflerin önemli görevleri vardır. Şef, sanatçıları rahatça görebilecek biçimde önde ve yüksekçe bir yerde durur. Her müzisyenin önünde kendi çalacağı partisyonu (nota) bulunur. Orkestra şefinin önünde ise tüm çalgıların ne çalacağını gösteren partisyonlar vardır. Bu partisyonlara bakarak hangi bölümde kimin ne çalacağını takip eder. Şef konser öncesinde orkestranın uyumlu bir biçimde çalışması için prova yapar. Eserlerin tempolarını belirlemek, sanatçıların kendi partilerine giriş yapmalarını işaret etmek, çalgılar arasında dengeyi sağlamak, seslendirme hatalarını çözmek ve eserin güzel bir yorumla dinleyiciye sunulmasını sağlamak gibi sorumlulukları gerçekleştirir.

Senfoni orkestrası konser salonunun sahnesine büyük bir yarım daire biçiminde yerleştirilir. Sahnenin sol tarafında birinci ve ikinci kemanlar, sağ tarafta viyolalar, viyolonseller ve kontrbaslar yer alır. Yaylı çalgıların hemen arkasında flüt, obua, klarnet, fagot vb. tahta üflemeli çalgılar; onların arkasında trompet, trombon, korno, tuba vb. bakır üflemeli çalgılar yer alır. Vurmalı çalgılar orkestranın en arkasına yerleştirilir. Piyano klavyeli çalgıların en önemlisi olarak kabul edilmekle birlikte senfoni orkestrasında çok az kullanılır.

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası (CSO) 1826’da II. Mahmut’un isteği üzerine Musika-i Hümayun olarak kurulmuştur. İstanbul’a davet edilen Giuseppe Donizetti orkestranın şefliğine getirilmiştir. Cumhuriyet kurulduktan sonra orkestra Atatürk’ün isteği ile 27 Nisan 1924’de Ankara’ya taşınmış ve İstiklal Marşımızın bestecisi Osman Zeki Üngör tarafından yönetilmiştir. 1932 yılında orkestra Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası adını almış ve kurulduğu tarihten günümüze kadar hiçbir kesintiye uğramadan sürekliliğini koruyarak, dünyadaki ender sanat kurumlarından biri olmuştur. Günümüzde Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı 5 senfoni orkestrası daha mevcuttur. Devlet Opera ve Bale orkestralarının yanı sıra bazı üniversitelerin ve özel şirketlerin de orkestraları vardır.

Dinlenmesi gereken önemli senfoniler:

Haydn: Saat, Oyuncak, Sürpriz ve Veda Senfonileri
https://www.youtube.com/watch?v=i1L6p4B2hBs
Mozart: 40. ve 41. (Jüpiter) Senfoniler
Beethoven: 3. (Kahramanlık); 6. (Pastoral) ve 9. Senfoniler
Schubert: Bitmemiş Senfoni
Berlioz: Fantastik Senfoni
Mendelssohn: İskoç ve İtalyan Senfonileri
Liszt: Faust ve Dante Senfonileri
Mahler: 4. Senfoni
Çaykovski: 6. (Patetik) Senfoni
Dvorak:9. (Yeni Dünyadan) Senfoni
Williams: Deniz Senfonisi
Britten: İlkbahar Senfonisi
https://www.youtube.com/watch?v=dw-sW83vF4o
Şostakoviç:7. (Leningrad) Senfoni.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir